windwijzers in amsterdam – overige vormen

Centraal Station

windwijzer centraal station, amsterdam


Ronde Lutherse Kerk

ronde lutherse kerk

Ronde Lutherse Kerk (1668-1671) was de tweede Lutherse Kerk, nadat de Oude Lutherse Kerk aan het Spui wegens de vele lutherse immigranten te klein geworden was. Architect Adriaan Dortsman. De koepel was oorspronkelijk met koper bekleed.


Wittenberg

windwijzer zwaan wittenberg
windwijzer zwaan wittenberg
torentje wittenberg amsterdam
torentje wittenberg amsterdam

De zwaan als symbool voor het lutherse geloof: de “ketterse” theoloog Johannes Hus (Tsjechisch voor Gans) werd in 1415 zou op de brandstapel hebben uitgeroepen hebben: “Jullie verbranden een gans, maar er zal een zwaan uit zijn as herrijzen“. Een eeuw later zou deze uitroep in verband worden gebracht met Maarten Luther. Wittenberg was de woonplaats van Luther.

De Wittenberg, eerder bekend onder de naam Evangelisch-Luthers Diaconie Oude Mannen- en Vrouwenhuis Amsterdam. Gebouwd in 1772 naar een ontwerp van Coenraad Hoeneker.


Nooit gebouwde kerk

ontwerp voor een kerk, P de Vries Hzn, 1817

Ontwerp voor een (Lutherse) kerk die nooit is gebouwd.

Beeldbank Stadsarchief nr 010056919597


Buiksloterkerk

windwijzer van de kerk van buiksloot
kerkje van buiksloot

Deze hervormde kerk verving in 1609 de eerdere RK kapel. De klok is van Hemony, die uit Barsingerhorn hierheen is gekomen nadat de Duitsers in WO II de oorspronkelijk klok van Mammes Frémy hadden gevorderd. Maar waarom is die klok niet in Barsingerhorn gebleven?

De zwaan op de kerk verwijst waarschijnlik naar de Waterlandse zwaan, het wapen van de dorpen in Waterland. En dus niet naar Luther.

Buiksloot is in 1921 ingelijfd bij Amsterdam


Corvershof (Nieuwe Herengracht)

windwijzer corvershof
corvershof, detail uit het fronton

windwijzer corvershof
corvershof amsterdam

Het Corvershof, gebouwd in 1622, was bestemd voor oudere christelijke echtparen en is nog steeds in bezit van de diaconie. De betekenis van de windwijzer zal dus vermoedelijk in de bijbel moeten worden gezocht. Citaten uit de statenvertaling

psalm 42:2 Gelijk een hert schreeuwt naar de waterstromen, alzo schreeuwt mijn ziel tot U, o God!

jesaja 35: 6 Alsdan zal de kreupele springen als een hert, en de tong des stommen zal juichen; want in de woestijn zullen wateren uitbarsten, en beken in de wildernis.

alliantiewapen corver – trip
fronton corvershof amsterdam


Postkantoor (Magna Plaza)

Een postbode te paard blazend op de posthoorn op het voormalig postkantoor aan de NZ Voorburgwal

Sinds 1897!

de telegraaf, 11-9-1897

Rembrandtplein 20


Tropenmuseum (voorheen Koloniaal Instituut)

windwijzer tropenmuseum – kinnari
makara

naga

garoeda

Mythische indonesische figuren op het Tropenmuseum. De meeste wijzen geen wind.


Werkspoor

windwijzer werkspoor, oostenburg amsterdam


Windroosplein

paardenwindwijzer, windroosplein

Een paard als windwijzer op het balkon aan het Windroosplein, zijn gang lijkt het meest op de tölt


Herengracht 27

wijdwijzer herengracht 27
windwijzer herengracht 27

de windwijzer staat op het pand naast de hoge witte lijstgevel

De engel met bazuin verwijst naar de 7 bazuinende engelen in Openbaringen 8 – 11 in de bijbel,


StoomvaartMaatschappij Nederland (afgebroken)

windwijzer van pieter starreveld voor r SNM

Windwijzer Stoomvaart Maatschappij Nederland op het Java-eiland. Kunstwerk van Pieter Starreveld, bestaande uit een vrouwfiguur (Vrouwe Fortuna), een windroos en windwijzer (het schip)

Na afbraak van het pand van de SMN werd het beeld herplaatst op de Oostelijke Handelskade, eerst bij de toenmalige passagiersterminal, later, in 2007 op het veldje naast Club Panama aan de Oostelijke Handelskade 4.

(tekst en foto’s Beeldbank Stadsarchief 010028001295)

Zie voor vrouwe Fortuna ook Tweede Waag


Nooit gebouwd: Botermarktkerk

windwijzer van de maquette,

maquette van de botermarktkerk in de oudekerk

In de Oude Kerk staat een grote houten maquette van een ronde kerk, naar een ontwerp van een advocaat en amateur bouwkundige, Nicolaas Listingh (1630-1705). Het gebouw, dat nooit is gebouwd, was bedoeld voor de Botermarkt, het huidiger Rembrandtplein.

De eikenhouten maquette is vijf meter hoog, de toren had 90 meter hoog moeten worden.


Singel 548 (afgebroken)

dakornement of windwijzer singel 548

Beeldbank Stadsarchief nr BMAB00037000081_003

Tekst: Stadsarchief Amsterdam

Singel 548, bouwtekening vooraanzicht van het huis van Johan Huydecoper, architect Philips Vingboons

In de nacht van 26 op 27 april 1943 werd het huis aan het Singel 548 door een neerstortend Engels vliegtuig verwoest. De imposante voorgevel bleef wel overeind staan. Die is zorgvuldig afgebroken en wordt nog steeds bewaard op de Gemeentewerf.

Joan Huydecoper

Joan Huydecoper (1599-1661) speelde een belangrijke rol in het Amsterdamse stadsbestuur. Vanaf 1631 zat hij in de raad en tussen 1651 en 1660 was hij zes keer burgemeester. Christina van Zweden verhief Joan Huydecoper in 1634 in de ridderstand. Huydecoper had ook bezittingen, waaronder een groot buitenhuis, in Maarsseveen. In 1640 verwierf hij de titel ‘Heer’ van het dorp Maarsseveen.


Rasphuis (afgebroken)

windwijzer rasphuis – beeldbank stadsarchief nr OSIM00002001924
binnenplaats rasphuis in 1799, p. toornenburgh, collectie atlas splitger, beeldbank stadsarchief

De windwijzer zou afkomstig zijn van het theekoepeltje dat bij de zaagmolen van het rasphuis hoorde, die aan de Kostverlorenkade stond (bron Amsterdams Hist Museum). Het rasphuis zelf stond aan de Heiligeweg 19, hier gesticht in 1595 op het terrein van het Clarissenklooster. Hier werden mannen tewerkgesteld die meestal iets op hun kerfstok hadden. Hun een tonig en zwaar werk bestond in het hakken en raspen van Braziliaans hout, waar kleurstoffen uit getrokken werken. (Tekst Historische Gids van Amsterdam, A.E. d’Ailly, 1929). Later Huis van Bewaring. Afgebroken in 1895.


Emmakerk

windwijzer emmakerk

De Emmakerk is een protestantse kerk, gewijd aan Emma van Waldeck Pyrmont (koningin Emma).

Gebouwd in 1938, architect Gijsbert Friedhof.

Kruispunt Hugo de Vrieslaan-Middenweg

De vis, in het Grieks Ichtus (ἰχθύς) staat voor Christus: Iesus CHristus Theou Uos Soter, of tewel Jesus Christus zoon van God, verlosser


Haringpakkerstoren (afgebroken)

windwijzer haringpakkers­toren
Haringpackers Toorn.
Collectie Stadsarchief Amsterdam: tekeningen en prenten. Datering 1663

De haringpakkerstoren, tot 1578 de Heilige Kruistoren, stond op de hoek van de huidige Prins Hendrikkade en het Singel. De haring kwam er in 1607 op. Op deze plek werden de haringen aangevoerd en overgepakt. Oorspronkelijk een vededigingstoren, de later toegevoegde spits was van Hendrik de Keijser. Gesloopt in 1829


Singel 130 (binnenshuis)

windwijzer in de gang van singel 130

Windwijzer in de gang van Singel 130. Tegenover de windwijzer een staande klok vervaardigd door Carel Christoffer Tappé, een Amsterdamse klokkenmaker uit het einde van de XVIIIe eeuw

Foto’s Han van Gool, Beeldbank Stadsarchief BMAB00013000080_002 en BMAB00013000080_003


verder naar andere windwijzers: